Jak powstaje mrowisko? Od jednej królowej do tętniącej życiem kolonii
Mrowisko nie powstaje z dnia na dzień. To efekt długiego procesu, który zaczyna się od jednej zapłodnionej królowej, a kończy na złożonej strukturze zamieszkałej przez tysiące, a czasem setki tysięcy mrówek.
Zrozumienie, jak powstaje mrowisko, pozwala lepiej docenić niezwykłą organizację kolonii mrówek i ich rolę w przyrodzie.
Lot godowy – początek mrowiska
Wszystko zaczyna się podczas lotu godowego. W sprzyjających warunkach pogodowych młode królowe i samce opuszczają rodzinne gniazda, by połączyć się w powietrzu.
Po zapłodnieniu królowa ląduje, zrzuca skrzydła i rozpoczyna poszukiwanie bezpiecznego miejsca na założenie nowej kolonii.
Pierwsze dni królowej – różne strategie zakładania mrowiska
Początek nowej kolonii nie zawsze wygląda tak samo. Sposób, w jaki młoda królowa zakłada mrowisko, zależy od gatunku i przyjętej strategii biologicznej.
U mrówek wyróżnia się dwa najczęstsze niezależne sposoby zakładania nowych kolonii:
Sposób klaustralny (klasztorny)
W tym wariancie młoda królowa samodzielnie zakłada nowe gniazdo, najczęściej kopiąc niewielką komorę w ziemi, a następnie zamykając się w niej od wewnątrz.
Królowa:
- składa jaja i wychowuje pierwsze potomstwo samodzielnie
- nie opuszcza gniazda aż do pojawienia się pierwszych robotnic
- nie pobiera pokarmu z zewnątrz
Larwy karmione są wydzielinami królowej, a źródłem energii są zapasy zgromadzone w jej odwłoku oraz mięśnie skrzydeł, które po locie godowym nie są już potrzebne.
Większość popularnych gatunków hodowlanych zakłada kolonie w sposób klaustralny. Należą do nich m.in. Lasius niger, Lasius flavus, Formica fusca czy Tetramorium caespitum.
Sposób półklasztorny (semiklaustralny)
U niektórych gatunków królowa od czasu do czasu opuszcza gniazdo, aby zdobyć pokarm – zazwyczaj białkowy, w postaci drobnych owadów.
W tym przypadku:
- królowa musi być regularnie dokarmiana
- larwy otrzymują pokarm przynoszony z zewnątrz
- odwłok królowej jest wyraźnie mniejszy niż u gatunków klaustralnych
Do gatunków zakładających kolonie w sposób półklaustralny należą m.in. Myrmica rubra oraz Manica rubida.
Po pojawieniu się pierwszych robotnic to one przejmują obowiązki zdobywania pokarmu i opieki nad potomstwem, a królowa skupia się wyłącznie na składaniu jaj.
Pojawienie się pierwszych robotnic
Gdy z larw wykluwają się pierwsze robotnice, mrowisko zaczyna się rozwijać. To one przejmują obowiązki:
- rozbudowują korytarze i komory
- zdobywają pokarm
- opiekują się potomstwem królowej
Od tego momentu królowa skupia się niemal wyłącznie na składaniu jaj.
Rozwój i rozbudowa mrowiska
Wraz ze wzrostem liczby robotnic mrowisko staje się coraz bardziej złożone. Powstają:
- komory lęgowe
- magazyny pokarmu
- korytarze i przejścia ułatwiające komunikację
Cała struktura jest stale modyfikowana i dostosowywana do warunków środowiskowych.
Mrowisko po latach – dojrzała kolonia
Po kilku sezonach dobrze rozwinięte mrowisko może liczyć tysiące lub dziesiątki tysięcy osobników. U niektórych gatunków struktura taka funkcjonuje przez wiele lat, a nawet dekad.
Mrowisko w naturze a hodowla mrówek
W naturze mrowisko powstaje w sposób całkowicie naturalny i niekontrolowany. W hodowli domowej obserwacja rozwoju kolonii odbywa się w formikarium – środowisku inspirowanym naturalnym mrowiskiem, ale bez ingerencji w ekosystem.
Dzięki temu możliwe jest bezpieczne poznawanie życia mrówek i ich zachowań.
Jeśli chcesz zobaczyć, jak proces zakładania kolonii wygląda w praktyce, w warunkach hodowlanych, sprawdź naszą stronę mrówki do hodowli , gdzie prezentujemy dostępne królowe i kolonie wraz z informacjami o ich rozwoju i wymaganiach.
Najczęstsze pytania o powstawanie mrowiska
Czy każde mrowisko powstaje w ten sam sposób?
Nie. Sposób zakładania mrowiska zależy od gatunku mrówek. Najczęściej spotyka się strategie klaustralne i półklaustralne, które różnią się sposobem zdobywania pokarmu przez królową.
Czym różni się sposób klaustralny od półklaustralnego?
W sposobie klaustralnym królowa nie opuszcza gniazda i korzysta z zapasów zgromadzonych w ciele. W sposobie półklaustralnym królowa okresowo wychodzi po pokarm, aby wykarmić pierwsze larwy.
Ile czasu trwa powstanie mrowiska?
Pierwsze robotnice mogą pojawić się po kilku tygodniach, jednak pełne, dojrzałe mrowisko rozwija się przez wiele miesięcy lub lat, w zależności od gatunku.
Czy można obserwować powstawanie mrowiska w domu?
Tak. W warunkach hodowlanych rozwój kolonii obserwuje się w formikarium, które odwzorowuje kluczowe elementy naturalnego mrowiska bez ingerencji w środowisko.
Co dalej?
Jeśli chcesz pogłębić wiedzę o mrowiskach i życiu kolonii mrówek, sprawdź również powiązane artykuły na naszym blogu o mrówkach:
- Ile mrówek jest w mrowisku? Fakty i liczby
- Jak mrówki przebudowują swoje gniazda, by zapobiegać epidemiom
- Ciekawostki o mrówkach egzotycznych i tych bardziej popularnych
Autor
Piotr Rachwał – pasjonat świata owadów, twórca marki AntCenter i popularyzator wiedzy o hodowli mrówek w Polsce.